Moe van het moeten kiezen. Op zoek naar een spiritualiteit van de zelfbeschikkin



Auteurs : Marc Desmet (palliatieve-zorgarts, jezuïet) en Ria Grommen (psychologe en docente gezinswetenschappen, huismoeder) - lannoo - 2005 - 224 p.


Dit boek stelt de volgende vraag : Wat zeggen de in onze omgeving en ons eigen leven vaak aanwezige depressieve uitputting (stress, burnout, CVS, depressie,…) en de vele vormen van verslaving over onze manier van leven ?


En welke uitdagingen schuilen erin op maatschappelijk-cultureel en spiritueel vlak ?


De Franse socioloog Alain Ehrenberg geeft daar het intrigerende antwoord op : in een maatschappij waarin alles mogelijk is en ieder zijn eigen leven mag en moet bepalen, stoten mensen op innerlijke grenzen, ja breuklijnen die het gevolg zijn van een zekere ‘mentaalmoeheid’ die we depressie noemen.


Depressieve uitputting verschijnt hier als een vermoeidheid die veroorzaakt wordt door onze manier – manie ? - om ‘onszelf te zijn’. ‘Onszelf zijn’ betekent hier : zoveel mogelijk zelf je leven bepalen, zelf kunnen beslissen. Kortom : zelfbeschikking. Wij hebben Ehrenberg’s diagnose hertaald als het ‘chronischevermoeidheidssyndroom van de zelfbeschikking’ en uitgewerkt voor onze Vlaamse en Nederlandse context. Maar we vragen ons verder af : is het dan werkelijk de zelfbeschikking zelf die de depressieve uitputting uitlokt, en moeten we die dus best terugschroeven ?


Een verdere analyse van de depressieve ervaring doet ons vermoeden dat veeleer de voorwaarden ontbreken opdat zelfbeschikking ons werkelijk meer mens maakt. Die voorwaarden vatten we samen met het woord ‘verbinding’ : we hebben nood aan meer verbinding met ons lichaam, onze innerlijkheid, andere personen, de lokale gemeenschap, de maatschappij, de wereld der armen, een ultieme horizon.


Ver-binding is communicatie die ook binding, diepe betrokkenheid impliceert. Paradoxaal genoeg is ver-binding de basis voor een zelfbeschikking die meer mens maakt. We menen dat Christus deze zelfbeschikking-in-verbinding voorleefde en dat deze tijd meer dan ooit de kans biedt om deze vrijheid te ontdekken. Deze weg is dus niet de soms verleidelijke weg terug naar al te duidelijke normen, houvasten, leidersfiguren en fundamentalismen allerhande. Het is goed dat mensen nu meer hun leven zelf kunnen bepalen. Wel zien we in het brede fenomeen van depressie en verslaving de schaduwzijde van de mogelijkheid tot zelfbeschikking die in eerste instantie positief is. En dit zet ons ertoe aan te zoeken hoe zelfbeschikking minder vermoeiend en meer menselijk kan beleefd worden.


Wat zelfbeschikking-in-verbinding dan wel concreet voor ons kan betekenen werken wij tenslotte uit voor twee heel verschillende levensgebieden waarin de auteurs